Blockchain’de Dapps Nedir – Neden Önemlidir?

Blockchain’i, şifreli ama herkese açık şekilde işlem takibi sağlayan; herhangi bir merkezi kuruluşa, devlete bağlı olmayan dağıtık bir veri tabanı olarak açıklayabiliriz. Bu sene ve bundan sonraki seneler Blockchain’in yılı olacak. Orası bence kesin. Dapps (Decentralized Applications) yani bir merkezi olmayan uygulamalar şu anda birileri tarafından henüz dünyanın çok da fazla dikkatini çekmeden geliştiriliyorlar. Bu arada Bitcoin’i ise Blockchain üzerinde çalışan en popüler uygulama olarak düşünebilirsin. Blockchain odaklı bu yazıya başlamadan önce Bitcoin de aslında bildiğimizden çok eski olduğunu hatırlatayım. 80’li-90’lı yıllarda ilk denemeleri yapılıyor fakat ne internet ne toplum o kadar hazır olmadığı için rafa kalkıyor.  Banking on Bitcoin belgeselini ve Blockchain and Us‘ı izlemeni öneririm.

Bir iş, ne kadar yenilikçi, ne kadar taşları yerinden oynatıcı özellikleri olsa da toplumun hazır olmasını bekler. Çok değerli projeler, toplum henüz o noktada olmadığı için rafa kalkabiliyor. Mesela 94 yılında online alışverişin ve şu an oldukça popüler olan indirmeden video izleme projelerinin denendiğini biliyor muydunuz? 

90’lı yıllar online alışveriş ve online video izlemek için çok erkendi, aynen şu an merkezi olmayan uygulamalar için çok erken olması gibi.

Facebook, Google, Microsoft gibi şirketler dahil hemen her şirketin kullandığı şey merkezi uygulamalar. Yani siz Gmail’e girdiğinizde o hizmetin hangi sunucudan çağırılacağı bellidir.  Böyle olunca saldırıya açık hale de gelirler. Bir şirketi birileri hack’lemek isterse sunucularını vb. bilir ve saldırır. Peki o şirket Blockchain’e taşınırsa ne olur? Verileri her yerde aynı zamanda hiçbir yerde olur. Yani saldıracak resmi bir nokta kalmaz, o nokta her yer olur. İşte o yüzden dapps yeni merkezi olmayan uygulamalar geleceği şekillendirecek. İşe coin dünyası noktasından bakacak olursak da piyasada her biri iyi kötü bir projenin yansıması olan ve çeşitli yenilikler vadeden birçok coin var. Araştırırken özellikle bir merkezi olmayan uygulama sunup sunmadığına dikkat etmeni öneririm. Henüz üzerinde fikir birlikteliği olmasa da dapps olan projeler 4 özellik içerir ve bunları hepsi mutlaka olmalıdır denir.

1- Açık kaynaktır. Dolayısıyla herkes bu kaynak kodu kullanarak üzerinden yeni projeler geliştirebilir.
2- Merkezi değildir. Blockchain gibi bir platform sunar ki bence gelecekte platform sunan coin’ler hayatta kalacak, NEO gibi, Vechain gibi, ICX gibi ki kendisine Kore’nin Ethereum’u derler. Dip not olarak Vechain, Ethereum tabanlı bir coin olarak hayatına başladı ama kendi blockchain’lerini geliştiriyorlar. Yatırım tavsiyesi değildir, kendi araştırmanı yapmanı öneririm.
3- Kendi ağını ayakta tutmak için teşvik mekanizması vardır. Örneğin NEO’nun GAS’ı var. Coin transferi yapanlar gönderim ücreti için aralarında GAS öderler. Bu GAS da POS (Proof of Stake’i araştırın) çalışma şekli kapsamında elinde NEO tutanlara ödenir. İkinci dip not, NEO varsa ve kendi cüzdanı yerine illa borsada tutmak istiyorsan Binance’ı öneririm. Her ayın başında elinde NEO tutanlara ağın ödediği GAS’ları Binance dağıtır, diğerleri tabir-i caizse üzerine yatar.
4- Algoritması ve protokolü vardır. 2. maddede değindiğimiz gibi başka başka geliştiriciler NEO, Ethereum, Vechain, ICX gibi platformları kullanarak yeni yeni coin’ler üretebilirler. Bugün piyasada belki 500’den fazla Ethereum platformunda geliştirilen ERC20 kodlu coin var. Ethereum’un neden 1000 dolarlar seviyesinde gezdiğini anlatabildim mi?

Dapps’i anlamak ve anlatmak da çok kolay değil bir yandan. Dapps’in 3 kategorisi var.

1- Kendi Blockchain’i olan dapps’ler (Bitcoin gibi)

2- 1. kategoride olan yani kendi Blockchain’i olan platformlar üzerinden geliştirilen dapps’ler.

3- 2. kategorideki dapps’lerin protokolünü kullanan dapps’ler. Bunlar protokoldür ve bir token sahibi olmak gereklidir. Mesela Safe Network, Omni Protokolünü kullanır. Omni de bir Blockchain altyapısı sunuyor aslında. Not: Bu arada hani yıllar önce hayatımıza giren ve hala kullanılan e-mail protokolü de merkezi olmayan bir uygulamadır. :)

İnterneti biraz karıştırdığımda bu kategorilerde henüz çok hemfikir olan insan göremedim. Bu normal çünkü henüz yeni yeni oturma evresinde.

Şimdi de merkezi olan ve olmayanlara örnek verelim.

Binance merkezidir, Idex.market merkezi değildir. (Binance’ın belli bir merkezi ofisi vardır örneğin. Idex.market borsasına myetherwallet’ta açacağın bir cüzdan ile siteye kayıt olmadan girebilirsin. Merkezi olmadığı için bakın burası çok önemli, kayıt olma fonksiyonu yoktur.

Google merkezidir, Limewire merkezi değildir.

Ripple bir dijital para olmasına rağmen merkezidir, Bitcoin merkezi değildir.

İleride, merkezi olmayan uygulamalar arasından yeni bir Google, Facebook çıkabilir veya bu çok popüler dev şirketler tamamen merkezi olmayan bir yapıya geçebilir.

Geleneksel hosting server üzerinde web sitesi barındırma olayına, merkezi olmayan bir web sunarak tamamen karşı çıkan bir proje var, adı Substratum. Web sitenizi belli bir server yerine merkezi olmayan belki binlerce bilgisayar üzerinden çağırarak güvenliği sağlayarak olası sansürü önleyebiliyorsunuz. Ayrıca Substratum gibi projelerle insanlar para da kazanmaya başlayacak. Araştırmanı öneririm.

SaveSaveSaveSaveSaveSave

SaveSave

SaveSaveSaveSave

SaveSave

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.